Polska gra o broń jądrową. Wielka szansa, ale wystawiamy się na atak

Francuski atom, amerykańskie gwarancje i rosyjskie groźby. Polska szuka miejsca pod europejskim parasolem nuklearnym.

Donald Tusk poinformował, iż Warszawa prowadzi rozmowy z Francją i grupą najbliższych europejskich sojuszników o zaawansowanym programie odstraszania nuklearnego, dodając, iż zbroimy się z przyjaciółmi, aby wrogowie nie ośmielili się nas zaatakować. Deklaracja pada w chwili, gdy świat patrzy na świeże zgliszcza po amerykańsko-izraelskich atakach na Iran i coraz poważniej traktuje pytanie, kto będzie gwarantem nuklearnego bezpieczeństwa Europy.

Tweet, który podniósł poprzeczkę w polskiej debacie o bezpieczeństwie

Oficjalnie wiadomo na razie niewiele. Chodzi o rozmowy z Francją i grupą najbliższych europejskich sojuszników w sprawie zaawansowanego programu odstraszania nuklearnego. Tusk nie wspomina o budowie własnej broni jądrowej ani o rozmieszczeniu głowic na terytorium Polski. Komunikat sugeruje raczej dołączenie do tworzonego właśnie formatu współpracy wokół francuskiego arsenału jądrowego.

To zresztą pierwszy raz, gdy szef polskiego rządu tak otwarcie wpisuje Warszawę w europejską rozmowę o atomowym parasolu. Do tej pory dyskusja o broni jądrowej toczyła się głównie w kontekście amerykańskiego programu nuclear sharing, czyli rozmieszczenia bomb jądrowych USA w kilku państwach NATO i wspólnego planowania ich użycia. Polska zabiegała o udział w tym mechanizmie, ale decyzja w tej sprawie dotąd nie zapadła.

Teraz pojawia się drugi, europejski tor. Francja, jedyne państwo Unii z własnym arsenałem jądrowym, wyraźnie sygnalizuje, iż chce wciągnąć część partnerów w bardziej zaawansowaną współpracę nad odstraszaniem nuklearnym. Tusk, wysyłając swój sygnał, ustawia Polskę w pierwszym rzędzie chętnych.

Zaawansowany program odstraszania nuklearnego czyli co?

Odstraszanie nuklearne to idea prosta w teorii, a skrajnie złożona w praktyce. Chodzi o to, by potencjalny agresor był przekonany, iż atak na dany kraj skończy się odpowiedzią tak bolesną, iż gra nie jest warta świeczki. W wersji jądrowej tym kontrargumentem są głowice zdolne zniszczyć cele przeciwnika choćby po pierwszym uderzeniu.

Większość państw Europy nie posiada własnej broni jądrowej, ale korzysta z tzw. rozszerzonego odstraszania, czyli parasola nuklearnego Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji. Oznacza to m.in. wspólne planowanie, ćwiczenia oraz udział w strukturach dowodzenia NATO, tak by przeciwnik miał świadomość, iż atak na jednego członka Sojuszu może uruchomić również odpowiedź nuklearną.

Zaawansowany program odstraszania nuklearnego, o którym pisze Tusk, nie musi oznaczać fizycznego rozmieszczenia głowic. Raczej chodzi o głębszą integrację: dostęp do planowania, wspólne ćwiczenia z udziałem sił jądrowych, uzgodnione scenariusze użycia broni i jasne komunikaty wysyłane na Kreml, do Teheranu czy Pekinu. Dla takiego państwa jak Polska to sygnał, iż nie tylko jesteśmy pod czyimś parasolem, ale siedzimy przy stole, gdy zapadają decyzje o jego użyciu.

Francuska force de frappe i europejski parasol

Francja posiada ok. kilkuset głowic jądrowych przenoszonych przez okręty podwodne i samoloty. Ten arsenał, nazywany force de frappe, pozostaje poza strukturami NATO, co ma podkreślać strategiczną autonomię Paryża. Jednocześnie francuskie władze od lat sygnalizują, iż ich broń ma wymiar nie tylko narodowy, ale przede wszystkim europejski.

Emmanuel Macron wygłosił równolegle przemówienie w bazie okrętów podwodnych z bronią jądrową. Zapowiedział modernizację arsenału i zaprosił chętne państwa europejskie do udziału w zaawansowanym dialogu o odstraszaniu, obejmującym wspólne ćwiczenia i konsultacje. Według relacji mediów zainteresowanie miało wyrazić 8 państw, w tym właśnie Polska.

To nie jest propozycja łatwego podpięcia się. Macron podkreślał, iż francuski atom ma uzupełniać, a nie zastępować nuklearne gwarancje USA w ramach NATO. Nowością jest jednak skala otwarcia. Paryż de facto oferuje Europejczykom udział w planowaniu, które dotąd było domeną wąskiego kręgu francuskich decydentów.

Dla Polski, państwa frontowego NATO, od lat żyjącego z rosyjską agresją za wschodnią granicą, to ruch o potencjalnie ogromnym znaczeniu. Oznacza nie tylko dodatkowe warstwy odstraszania, ale także jasny sygnał, iż kwestia użycia broni jądrowej w obronie Europy nie jest już wyłącznie amerykańskim przywilejem.

Polska między Waszyngtonem a Paryżem

Przez ostatnie lata polska dyskusja o atomie krążyła głównie wokół relacji z USA. Poprzednie władze otwarcie proponowały, by Polska dołączyła do programu nuclear sharing i stała się miejscem składowania amerykańskich bomb jądrowych, podobnie jak Niemcy czy Włochy. Waszyngton odpowiadał wymijająco, koncentrując się raczej na wzmocnieniu obecności wojsk konwencjonalnych.

Równolegle narastały w Europie wątpliwości co do trwałości amerykańskich gwarancji. Zmiany w Białym Domu, powracające pytania o sens NATO i głośne wypowiedzi sugerujące, iż USA mogą nie bronić tych sojuszników, którzy nie płacą wystarczająco, sprawiły, iż w think tankach i gabinetach na kontynencie coraz śmielej mówi się o odstraszaniu. Chodzi o ryzyko, iż w krytycznym momencie Europa zostanie sama z problemem nuklearnego szantażu.

To właśnie w tym kontekście trzeba czytać zarówno inicjatywę Macrona, jak i tweet Tuska. Francuski program nie ma zastąpić relacji z USA, ale może działać jak dodatkowy filar. Taka europejska polisa na wypadek, gdyby polityczne wahania za oceanem znów podważyły wiarygodność amerykańskich deklaracji.

Dla Polski wejście do takiego formatu to jednocześnie szansa i zobowiązanie. Szansa, bo państwo leżące na styku NATO i Rosji zyskuje większy wpływ na to, jak wygląda architektura odstraszania w naszym regionie. Zobowiązanie, bo każdy krok w stronę głębszej współpracy nuklearnej wiąże się z pytaniami o koszty, ryzyko i polityczną odpowiedzialność za decyzje, które w skrajnym przypadku dotyczą użycia broni o niewyobrażalnej sile rażenia.

*Źródło grafiki wprowadzającej: Canva Pro; Kancelaria Premiera, flickr