Czy zimne prysznice poprawiają zdrowie? Badacze z Bazylei odkryli związek z rzadszym chorowaniem i mniejszą liczbą nieobecności w pracy.
Zimny prysznic o poranku brzmi dla wielu z nas jak wyjątkowo nieprzyjemny sposób rozpoczynania dnia. Tymczasem nowe badania sugerują, iż taki nawyk może mieć zaskakujące zalety. Osoby regularnie korzystające z zimnej wody deklarowały aż o 31 proc. mniej dni nieobecności w pracy z powodu choroby. Szwajcarscy naukowcy aż przez 12 tygodni obserwowali 719 uczestników badania. Odkryli nie tylko interesujący związek ze zdrowiem, ale także korzyści dla środowiska i domowego budżetu. Jest jednak kilka powodów, dla których nie warto od razu odkręcać kranu na maksymalnie zimną wodę.
719 osób przez 12 tygodni brało zimne prysznice
Nie trzeba wywalać pieniędzy na kosztowne suplementy ani kupować specjalistycznego sprzętu, żeby zmienić codzienny nawyk. Czasami wystarczy przekręcić kurek pod prysznicem. Czy jednak tak prosta czynność rzeczywiście może wpływać na nasze zdrowie?
Postanowiła to sprawdzić Lena Glaser, psycholożka z Uniwersytetu w Bazylei. W ramach pracy doktorskiej przeprowadziła serię eksperymentów dotyczących zimnych pryszniców. Głównym celem nie było jednak poszukiwanie cudownego sposobu na odporność, ale zrozumienie, jak zachęcać ludzi do zachowań korzystnych jednocześnie dla nich samych i środowiska.
Badaczka połączyła wyniki trzech eksperymentów prowadzonych w Szwajcarii w latach 2019-2024. W analizie zdrowotnej uwzględniono dane 719 osób w wieku od 18 do 65 lat. Uczestnicy nie mieli poważnych problemów zdrowotnych, a przed rozpoczęciem badań nie korzystali regularnie z zimnych pryszniców.
W eksperymentach zachęcano do mycia całego ciała wodą o najniższej temperaturze dostępnej w domowej instalacji. Zalecany czas wynosił od 2 do 5 minut dziennie, a obserwacje prowadzono przez 12 tygodni. Część ochotników kontynuowała zwykłe kąpiele, inni mieli wyrobić sobie nowy nawyk. To pozwoliło porównać samopoczucie, częstotliwość chorowania i absencję zawodową osób różniących się sposobem korzystania z prysznica.
31 proc. mniej nieobecności. Wyniki zaskoczyły naukowców
Najbardziej interesujący rezultat dotyczył dni opuszczonych w pracy z powodu choroby. Jak wynika z badania, uczestnicy regularnie korzystający z zimnych pryszniców zgłaszali średnio o 31,3 proc. mniej takich dni niż osoby z grupy porównawczej.
To jednak nie wszystko. W tej samej grupie odnotowano również o 26 proc. mniej dni, podczas których uczestnicy czuli się chorzy. Wyniki okazały się istotne statystycznie, co oznacza, iż zaobserwowane różnice trudno wyjaśnić wyłącznie przypadkowymi wahaniami danych. Nie oznacza to jednak, iż zimny prysznic zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania dokładnie o 1/3. Procentowe różnice pochodzą z modeli statystycznych uwzględniających m.in. wiek, płeć i okres prowadzenia badań. Nie są zwykłym porównaniem liczby osób, które zachorowały.
Co więcej, naukowcy opierali się na deklaracjach uczestników. To oni informowali, ile dni czuli się źle i kiedy z tego powodu nie pracowali. Nie weryfikowano każdej infekcji badaniami laboratoryjnymi ani dokumentacją medyczną. Wynik pozostaje interesujący, ale nie stanowi jeszcze dowodu, iż zimna woda bezpośrednio chroni organizm przed chorobami.
Najtrudniejsze były pierwsze dwa tygodnie
Regularne korzystanie z zimnej wody wymagało od uczestników naprawdę sporej determinacji. Szczególnie dużo rezygnacji odnotowano w pierwszych dwóch tygodniach eksperymentów. Później liczba osób porzucających nowy nawyk zaczęła maleć. Może to wskazywać na stopniowe przyzwyczajanie się do nieprzyjemnego bodźca. Osoby, które wytrwały, coraz częściej zgłaszały, iż po prysznicu czują się pobudzone i odświeżone. Satysfakcję dawało im również samo pokonanie początkowej niechęci.
Wyniki kwestionariuszy wskazywały na niewielką, ale istotną statystycznie poprawę samopoczucia psychicznego. W przypadku ogólnego samopoczucia fizycznego różnica nie osiągnęła jednak progu istotności statystycznej. Nie stwierdzono również przekonującego wpływu na stan skóry.
Warto zauważyć, iż ostateczne grupy porównywano według rzeczywistych zachowań, a nie wyłącznie pierwotnego losowego przydziału. Za regularnych użytkowników zimnej wody uznano osoby, które brały takie prysznice przez co najmniej 70 proc. analizowanego okresu.
Czy zimny prysznic naprawdę zwiększa odporność?
Przekonanie o zdrowotnych adekwatnościach zimnej wody nie jest nowe. Od lat mówi się nam o hartowaniu organizmu, pobudzaniu krążenia czy wzmacnianiu układu odpornościowego. Problem w tym, iż naukowe dowody na te korzyści są znacznie mniej jednoznaczne, niż sugerują popularne internetowe porady.
Już w 2016 r. holenderscy naukowcy przeprowadzili eksperyment z udziałem ponad 3000 osób. Uczestnicy kończący ciepły prysznic krótkim strumieniem zimnej wody zgłaszali o 29 proc. mniej nieobecności w pracy. Nie odnotowano jednak istotnego zmniejszenia liczby dni, w których czuli się chorzy.
Nowe szwajcarskie wyniki idą nieco dalej, ponieważ obejmują również mniejszą liczbę deklarowanych dni choroby. przez cały czas nie pozwalają jednak ustalić, czy odpowiada za to silniejszy układ odpornościowy, zmiana sposobu odczuwania dolegliwości, czy inne czynniki.
Zresztą przeglądy badań nad ekspozycją na zimną wodę pokazują, iż jej wpływ na zdrowie zależy od wielu zmiennych. Znaczenie mają temperatura, czas ekspozycji i kondycja uczestników. Nie można też utożsamiać krótkiego zimnego prysznica z kilkuminutowym zanurzeniem w lodowatej wodzie. Sama analiza szwajcarskich eksperymentów znajduje się w tej chwili w rozprawie doktorskiej badaczki i manuskrypcie zgłoszonym do czasopisma naukowego. Jej wyniki wymagają zatem dalszej niezależnej weryfikacji.
Zimna woda to oczywiście również mniejsze rachunki
Eksperyment miał jeszcze drugi cel. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy osobiste korzyści mogą zachęcić ludzi do bardziej ekologicznych zachowań. Zimny prysznic nadaje się do tego całkiem dobrze, ponieważ ogranicza energię potrzebną do podgrzewania wody.
Według przedstawionych wyliczeń podgrzanie 45 litrów wody z 15 do 40 st. C wymaga około 1,3 kWh energii. Rezygnacja z takiego podgrzewania oznacza więc wymierną oszczędność, szczególnie gdy nowy nawyk powtarza się codziennie.
Badaczka oszacowała, iż uczestnicy eksperymentu ograniczyli emisję dwutlenku węgla średnio o około 15 kg na osobę w ciągu 12 tygodni. Nie były to jednak wartości uzyskane z bezpośrednich pomiarów wszystkich domowych liczników, ale wyliczenia oparte na przyjętych założeniach.
Dochodzi do tego potencjalnie mniejsze zużycie wody. Pod zimnym strumieniem wiele osób spędza mniej czasu, co dodatkowo ogranicza koszty. Na Bizblogu opisywaliśmy już sposoby obniżania rachunków za energię poprzez zmianę codziennych nawyków, w tym zastępowanie kąpieli w wannie krótszym prysznicem.
Co ciekawe, psychologiczny wymiar badania może być równie istotny jak jego wyniki zdrowotne. Łatwiej utrzymać zachowanie korzystne dla środowiska, jeżeli daje ono również natychmiastową, odczuwalną korzyść. W przypadku zimnego prysznica może nią być poczucie pobudzenia czy satysfakcji, a nie wyłącznie niższy rachunek.
*Źródło zdjęcia wprowadzającego: TRAVELARIUM, Getty Images Pro, Canva Pro
